Anatol Volny (1902–1937): pisarz, który przeniósł historie na ekran kinowy

Rozdział 1. Ostatnie kino w Bellhaven

Na końcu krętej uliczki w Bellhaven stało kino o nazwie Srebrna Mewa.

Niegdyś jego szyld lśnił jaśniej niż latarnia morska. Teraz srebrna farba łuszczyła się i odpadała, aksamitne fotele pachniały kurzem, a projektor terkotał niczym stary rower wspinający się pod górę.

Większość wieczorów tylko troje widzów przychodziło oglądać filmy: bileter, pan Vale, który zasypiał jeszcze przed napisami początkowymi; emerytowany marynarz imieniem Tomas, który zawsze siadał w ostatnim rzędzie; oraz dziewczynka o imieniu Nina, która przychodziła, ponieważ nie było innego miejsca, w którym chciałaby przebywać.

Nina miała dwanaście lat i kochała opowieści bardziej niż cokolwiek innego. Uwielbiała historie o niemożliwych ucieczkach, odważnych głupcach, ukrytych wyspach i ludziach, którzy odkrywali, że są silniejsi, niż im się wydawało.

Ale nigdy nie obejrzała filmu, który naprawdę by ją zaskoczył.

Wszystkie taśmy w Srebrnej Mewie były stare. Te same statki tonęły, ci sami złoczyńcy uciekali, a ci sami bohaterowie całowali te same bohaterki na tle namalowanych zachodów słońca.

Pewnego burzowego wieczoru Nina odkryła wąskie drewniane drzwi ukryte za ekranem.

Były zamknięte.

Przez dziurkę od klucza sączyła się cienka smuga błękitnego światła.

Nina przyprowadziła pana Vale'a.

Przez dłuższą chwilę wpatrywał się w drzwi, zanim wyszeptał:

— Myślałem, że już to zniszczyli.

— Co zniszczyli?

— Pierwszą taśmę.

Wyjął mosiężny klucz z łańcuszka zawieszonego na szyi.

— Cokolwiek się wydarzy — powiedział — nie zatrzymuj filmu w połowie.

Potem otworzył drzwi.

Rozdział 2. Taśma, która nie miała zakończenia

Za ekranem znajdował się maleńki pokój wypełniony puszkami z taśmami filmowymi. Niektóre były opisane wyblakłym atramentem, inne nie miały żadnych etykiet. Pośrodku stał projektor, jakiego Nina nigdy wcześniej nie widziała. Jego metalowa obudowa migotała, jakby wykonano ją ze światła księżyca.

Pan Vale położył na stole czarną puszkę.

— Pierwszy film, jaki kiedykolwiek wyświetlono w Bellhaven — powiedział. — Nikt nie wie, kto go nakręcił. Ta historia nigdy nie została dokończona.

Przewinął taśmę przez projektor.

Maszyna kliknęła.

Ekran zamigotał.

Nina zobaczyła port, latarnię morską i małą łódź z czerwonym żaglem. Na dziobie stała młoda dziewczyna, trzymając latarnię. Za jej plecami morze wznosiło się w ogromne ściany wody.

Nagle obraz się zatrzymał.

W pokoju pojawiła się pusta, biała powierzchnia ekranu.

— To wszystko? — zapytała Nina.

— W tym miejscu film się kończy.

— Ale ta dziewczyna wciąż jest na morzu!

Pan Vale spojrzał na projektor.

— Być może właśnie dlatego nikt nie oglądał go od stu lat.

Nina podeszła bliżej pustego ekranu.

— Może potrzebuje kogoś, kto dokończy tę historię.

Projektor wydał nagły, ostry trzask.

Na białym ekranie pojawiła się pojedyncza fala.

Potem fala się poruszyła.

Nie jak obraz.

Jak prawdziwa woda.

Przez pokój przemknął słony podmuch wiatru, rozwiewając włosy Niny. Kino wypełnił zapach morza. Gdzieś za ekranem rozległ się dźwięk dzwonu.

Pan Vale chwycił ją za rękaw.

— Nino, zaczekaj!

Ale dziewczyna z czerwonym żaglem wołała o pomoc.

I Nina przeszła przez ekran.

Rozdział 3. Morze wewnątrz filmu

Nina wylądowała na drewnianym pokładzie.

Niebo nad nią miało zielonkawoszary odcień, a morze piętrzyło się w ogromnych falach. Mała łódź skrzypiała wokół niej. Na dziobie stała dziewczyna z filmu, kurczowo trzymając latarnię.

— Jestem Lio! — krzyknęła, przekrzykując wiatr. — Czy jesteś osobą, która wie, jak kończy się ta historia?

— Nawet nie wiem, jak się tu dostałam!

— W takim razie obie mamy kłopoty.

Lio wyjaśniła, że płynęła w kierunku Bellhaven, gdy znienacka rozpętała się straszliwa burza. Latarnia morska zgasła. Bez jej światła statki w porcie rozbiją się o skały.

— Ale to przecież film — powiedziała Nina. — Filmy mają zakończenia.

— Nie ten.

Łódź gwałtownie się przechyliła. Fala przelała się przez pokład i porwała ich latarnię.

Nina złapała ją, zanim zniknęła w morzu.

Spróbowała ją zapalić, ale płomień wewnątrz był zimny.

— Co sprawia, że zaczyna płonąć? — zapytała.

— Ktoś musi uwierzyć, że istnieje jakiś brzeg — odpowiedziała Lio.

— To nie ma sensu.

— Tak samo jak morze wewnątrz kina.

Nina roześmiała się, choć wcale nie było jej do śmiechu.

Wtedy zauważyła coś dziwnego. Fale poruszały się za każdym razem, gdy wyobrażała sobie, że się poruszają. Kiedy wyobraziła sobie wąskie przejście przez burzę, woda na chwilę się rozstępowała. Kiedy pomyślała o ścianie wody, przed łodzią wyrastała ogromna fala.

Film reagował na jej myśli.

Ale strach sprawiał, że morze stawało się coraz bardziej wzburzone.

Nina zamknęła oczy. Wyobraziła sobie port w spokojny poranek: mewy krążące nad dachami, łodzie rybackie przycumowane do pomostu i latarnię morską, której światło spokojnie omiatało powierzchnię wody.

Latarnia ogrzała się w jej dłoniach.

Pojawił się maleńki, złocisty płomień.

Rozdział 4. Scena, której nikt nie napisał

Burza stawała się coraz ciemniejsza.

W oddali Nina dostrzegła latarnię morską, ale jej światło zgasło. Statki tłoczyły się u wejścia do portu, a ich żagle szarpał wiatr. Skały u podnóża klifów były niemal niewidoczne pod falami.

— Musimy dotrzeć do latarni! — krzyknęła Lio.

— Jak? Łódź rozpadnie się na kawałki!

Nina spojrzała na pusty horyzont filmu.

W każdej obejrzanej przez nią historii bohater znajdował tajny tunel, magiczny klucz albo ukrytą moc. Ale nikt nigdy nie powiedział jej, co zrobić, gdy historia nie podsuwa żadnego rozwiązania.

Pomyślała o mieszkańcach Bellhaven. O rybakach, którzy znali każdy prąd morski. O dzieciach, które przenosiły wiadomości wąskimi uliczkami. O starym latarniku, który kiedyś nauczył ją odczytywać pogodę.

— Może nie potrzebujemy jednego bohatera — powiedziała. — Może potrzebujemy wszystkich.

Uniósła wysoko latarnię.

Po drugiej stronie wody zaczęły pojawiać się małe światełka. Jeden po drugim mieszkańcy portu wychodzili ze swoich domów. Rybacy zapalali lampy na łodziach. Dzieci zanosiły świece na klify. Latarnik wspiął się po krętych schodach i otworzył wielką szklaną latarnię.

Światła utworzyły świecącą ścieżkę pośród burzy.

Lio sterowała małą łodzią między falami. Nina trzymała latarnię nieruchomo. Razem podążały wzdłuż świetlistego szlaku w stronę brzegu.

W latarni morskiej rozbłysło światło.

Burza nie ucichła od razu. Fale wciąż uderzały o siebie, a wiatr nadal wył. Ale teraz statki wiedziały, dokąd płynąć.

Jeden po drugim bezpiecznie wpływały do portu.

Ostatni obraz na ekranie wreszcie zaczął się poruszać.

I po raz pierwszy od stu lat film miał swoje zakończenie.

Rozdział 5. Światło, które pozostało

Nina obudziła się na podłodze Srebrnej Mewy.

Projektor przestał działać. Pan Vale klęczał obok niej i wyglądał tak, jakby w ciągu dziesięciu minut postarzał się o dziesięć lat.

— Dokończyłaś go? — zapytał.

Nina usiadła.

— Myślę, że dokończyli go ludzie z filmu.

Spojrzeli na ekran.

Wyświetlała się nowa scena: spokojny port o świcie, z łodziami bezpiecznie zacumowanymi przy pomoście. Lio stała na brzegu, trzymając latarnię. Podniosła ją w stronę kamery i uśmiechnęła się.

Potem ekran pociemniał.

Przez chwilę w kinie panowała cisza.

Następnie pan Vale zaczął klaskać.

Tomas, emerytowany marynarz, obudził się z przestrachem i dołączył do niego. Bileterka biła brawo z progu. Wkrótce całą salę wypełnił dźwięk oklasków.

Następnego wieczoru ludzie ze wszystkich ulic Bellhaven przyszli obejrzeć film. Przyprowadzili dzieci, dziadków i sąsiadów. Niektórzy nie odwiedzali Srebrnej Mewy od wielu lat.

Stary projektor terkotał i migotał. Na ekranie pojawiła się burza. Latarnia rozbłysła. Mieszkańcy portu zjednoczyli siły, by ocalić statki.

A kiedy film się skończył, widzowie pozostali na swoich miejscach, wpatrując się w ciemny ekran.

Nie czekali na kolejny obraz.

Zastanawiali się, co sami mogliby wspólnie zrobić.

Wiele lat później Nina została reżyserką filmową. Podróżowała do odległych miasteczek, słuchała opowieści ludzi i kręciła filmy o zwyczajnych ludziach, którzy dokonywali niezwykłych rzeczy.

Nigdy nie zapomniała o Lio ani o łodzi z czerwonym żaglem.

A w każdym kinie, w którym wyświetlano jej filmy, zostawiała jedno wolne miejsce w ostatnim rzędzie.

Dla pana Vale'a — mówiła.

Bo to on nauczył ją, że historia nie kończy się tylko dlatego, że obrazy przestają się poruszać.

Czasami dopiero wtedy się zaczyna.