Разьдзел 1. Хлопчык, які бачыў сьвет па-іншаму
Михайль Семенко нарадзіўся ў Кыбынцах, вёсцы ў Палтаўскай вобласьці Ўкраіны, 31 сьнежня 1892 году. Ягоная маці, Марыя Праскураўна, была пісьменьніцай, і літаратура была неад’емнай часткай сьвету, у якім ён гадаваўся.
У юнацтве Семенко вучыўся ў Курску, а пазьней паступіў у Псыханэўралягічны інстытут у Санкт-Пецярбургу. Там ён пазнаёміўся з новымі мастацкімі ідэямі і пачаў разглядаць паэзію як прастору для экспэрымэнтаў, а не проста як месца захаваньня звыклых традыцыяў.
У 1913 годзе пабачыў сьвет ягоны першы зборнік вершаў «Прэлюдыя». Але Семенко ўжо глядзеў далей за літаратурныя стылі, якія сфармавалі папярэднія пакаленьні. Ён хацеў, каб украінская паэзія гаварыла пра сьвет, які зьмяняўся вакол яго: пра шматлюдныя вуліцы, новыя машыны, няўрымсьлівую энэргію і нязвыклыя магчымасьці.
Для Семенко верш не абавязкова мусіў гучаць так, як верш, напісаны сто гадоў таму. Ён мог зьдзіўляць, трывожыць, забаўляць або кідаць выклік чытачу. Сама старонка магла стаць прасторай для вынаходніцтва.
Пошук новых формаў неўзабаве зрабіў яго адной з найбольш адметных постацяў украінскай мадэрнісцкай літаратуры.
Разьдзел 2. Футурыст, які кінуў выклік традыцыі
У 1914 годзе Семенко разам з мастакамі Васылём Семенкам і Паўлам Коўжунам дапамог заснаваць у Кіеве першую ўкраінскую групу футурыстаў. Яны ўзялі сабе адметныя мастацкія імёны — Михайль, Базыль і Павль — і пачалі экспэрымэнтаваць з новымі спосабамі спалучэньня літаратуры і выяўленчага мастацтва.
Іхні рух ставіў пад сумнеў перакананьне, што паэзія павінна прытрымлівацца атрыманых у спадчыну правілаў толькі таму, што гэтыя правілы існавалі на працягу некалькіх пакаленьняў. Семенко лічыў, што ўкраінская літаратура павінна актыўна ўдзельнічаць у сучасным культурным жыцьці, а не заставацца ў межах усталяваных чаканьняў.
Ягоныя зборнікі «Дерзання» і «Кверо-футуризм», апублікаваныя ў 1914 годзе, пазнаёмілі чытачоў з ягоным правакацыйным падыходам. У сваіх творах ён экспэрымэнтаваў з гукам, рытмам, незвычайнымі вобразамі і візуальным разьмяшчэньнем словаў.
Выклікі Семенко літаратурнай традыцыі маглі быць сьвядома канфрантацыйнымі. Ягоная знакамітая палеміка 1914 году супраць ушанаваньня Тараса Шаўчэнкі выклікала спрэчкі, бо Шаўчэнка займаў асабліва важнае месца ва ўкраінскай культурнай ідэнтычнасьці.
Аднак намер Семенко палягаў не ў тым, каб проста разбурыць мінулае. Ён хацеў не дапусьціць, каб традыцыя стала недатыкальнай, і вызваліць месца для новых мастацкіх магчымасьцяў.
Сваёй творчасьцю і публічнымі выступамі ён даводзіў, што ўкраінская паэзія можа быць сучаснай, вынаходлівай і зьвязанай з міжнароднымі авангарднымі рухамі, захоўваючы пры гэтым уласную культурную ідэнтычнасьць.
Разьдзел 3. Горад, старонка і новае пакаленьне
На працягу 1920-х гадоў Семенко стаў арганізатарам украінскага авангарднага літаратурнага асяродзьдзя. Ён дапамагаў ствараць некалькі мастацкіх групаў, у тым ліку «Фламінга» і Асацыяцыю панфутурыстаў, а таксама працягваў публікаваць экспэрымэнтальную паэзію і тэарэтычныя працы.
Асабліва яго цікавіла гарадзкое жыцьцё. Вуліцы, транспарт, прамысловыя краявіды, рэкляма, натоўпы і паскораны рытм сучаснага грамадзтва ўваходзілі ў ягоную паэзію. Замест таго каб лічыць гэтыя тэмы нявартымі сур’ёзнай літаратуры, ён зрабіў іх часткай новай паэтычнай мовы.
Семенко таксама дасьледаваў узаемасувязь паміж словамі і выявамі. У некаторых ягоных вершах выкарыстоўвалася візуальнае разьмяшчэньне тэксту, дзякуючы якому сама старонка станавілася часткай мастацкага досьведу. Ягоныя інтарэсы ахоплівалі і кінэматограф, а пазьней ён працаваў ва ўкраінскай кінаіндустрыі, у тым ліку на пасадзе галоўнага рэдактара Адэскай кінафабрыкі.
У 1927 годзе ён заснаваў літаратурную групу «Нова генерація» («Новае пакаленьне») і рэдагаваў яе часопіс, які стаў важнай пляцоўкай для абмеркаваньня літаратуры, выяўленчага мастацтва, архітэктуры і кіно.
Група адлюстроўвала ягонае перакананьне, што мастацкае абнаўленьне патрабуе большага, чым проста напісаньне новых вершаў. Яно патрабавала новых дыялёгаў паміж пісьменьнікамі, мастакамі, крытыкамі і аўдыторыяй.
Аднак да канца дзесяцігодзьдзя палітычнае становішча кардынальна зьмянілася. Савецкія культурныя ўлады ўсё часьцей патрабавалі адпаведнасьці афіцыйным ідэалягічным чаканьням. Незалежныя мастацкія рухі сутыкнуліся з усё большымі абмежаваньнямі, а прастора для экспэрымэнтаў звужалася.
Семенко працягваў пісаць, але свабода, якая зрабіла магчымым існаваньне ўкраінскага авангарду, паступова зьнішчалася.
Разьдзел 4. Арышт і расстрэл
Да сярэдзіны 1930-х гадоў савецкія рэпрэсіі спусташалі культурныя і інтэлектуальныя супольнасьці Ўкраіны. Пісьменьнікаў, мастакоў, навукоўцаў і тэатральных дзеячаў, якія дапамагалі ствараць сучасную ўкраінскую культуру, арыштоўвалі, абвінавачвалі ў палітычных злачынствах або расстрэльвалі.
26 красавіка 1937 году Семенко арыштавалі ў Кіеве, у гатэлі «Контынэнталь». Улады абвінавацілі яго ў прыналежнасьці да нібыта існай украінскай фашысцка-нацыяналістычнай тэрарыстычнай арганізацыі. Арганізацыя, згаданая ў абвінавачаньнях, была выдуманай.
Пасьля гэтага пачаліся допыты, а сама справа стала часткай шырэйшай кампаніі супраць украінскай інтэлігенцыі падчас Вялікага сталінскага тэрору. 23 кастрычніка 1937 году савецкі вайсковы трыбунал прысудзіў Семенко да сьмяротнага пакараньня.
Прысуд быў выкананы ў Кіеве 24 кастрычніка 1937 году. Яму было 44 гады.
Яго расстралялі ў кіеўскай турме, а цела пахавалі ў брацкай магіле ў раёне Быкоўні, дзе таемна хавалі ахвяраў савецкіх рэпрэсіяў.
Лёс Семенко стаў часткай зьнішчэньня пакаленьня, якое цяпер вядомае як Расстралянае адраджэньне, — пакаленьня ўкраінскіх пісьменьнікаў і мастакоў, чыя творчасьць пераўтварыла культурнае жыцьцё краіны ў 1920-я — на пачатку 1930-х гадоў.
Ягоная сьмерць змусіла замаўчаць паэта, які ўсё сваё жыцьцё кідаў выклік мастацкім межам, але не змагла сьцерці літаратурны рух, у стварэньні якога ён браў удзел.
Разьдзел 5. Будучыня, схаваная ў вершах
На працягу многіх гадоў савецкая цэнзура і афіцыйныя літаратурныя ацэнкі абмяжоўвалі прызнаньне творчасьці Семенко. Ягоныя экспэрымэнты часта было цяжка ўзгадніць з культурнымі правіламі, навязанымі ўладамі, а расстрэл абарваў кар’еру, якая ўжо пасьпела пераўтварыць украінскую паэзію.
У 1957 годзе Семенко быў пасьмяротна рэабілітаваны. Юрыдычнае аднаўленьне ягонага добрага імя дапамагло зрабіць магчымай больш поўную пераацэнку ягонага жыцьця і творчасьці, хоць вяртаньне прыгнечанай культурнай гісторыі заставалася доўгім працэсам.
Сёньня Семенко памятаюць як заснавальніка і аднаго з галоўных тэарэтыкаў украінскага футурызму. Ягоная паэзія пашырыла магчымасьці ўкраінскай літаратурнай мовы, вывеўшы гарадзкі досьвед, візуальныя экспэрымэнты, нетрадыцыйныя рытмы і правакацыйныя ідэі ў цэнтар мастацкіх дыскусіяў.
Ягоная спадчына таксама ставіць важнае пытаньне: што адбываецца, калі грамадзтва спрабуе дыктаваць мастакам, як яны павінны думаць і тварыць?
Жыцьцё Семенко паказвае, наколькі ўразлівым можа стаць культурнае абнаўленьне, калі незалежную думку пачынаюць успрымаць як пагрозу. Ягоная творчасьць нагадвае чытачам, што літаратура — гэта ня проста летапіс прызнаных ідэяў. Гэта таксама прастора, дзе людзі могуць ставіць пад сумнеў звыклыя нормы, уяўляць альтэрнатывы і выказваць перажываньні, для якіх яшчэ не знайшлося словаў.
Ягоныя вершы працягваюць гаварыць з новымі пакаленьнямі, бо будучыня, да якой ён імкнуўся, ніколі ня тычылася толькі машынаў ці сучасных гарадоў. Яна была пра магчымасьць ствараць мастацтва па-іншаму.
Памятаць Михайля Семенко — значыць вяртаць з забыцьця і сьмеласьць ягоных мастацкіх экспэрымэнтаў, і чалавечую гісторыю пісьменьніка, чыё жыцьцё абарвалі палітычныя рэпрэсіі.